(Cadn.com.vn) - Ở Đà Nẵng, nhiều người biết đến bà Phụng Ký-chủ hiệu ảnh "Phụng Ký" trên đường Hùng Vương nổi tiếng từ những năm 1950. Bà còn là một trong những người thuộc thế hệ đầu tiên ở Đà Nẵng tham gia hoạt động cách mạng. Là nữ nhiếp ảnh gia đầu tiên ở Đà Nẵng, bà lưu giữ những thời khắc lịch sử đáng quý của Đà Nẵng trong suốt nhiều thập niên qua. Trong đó, ngoài những bức ảnh giá trị về Đà Nẵng từ những thập niên đầu của thế kỷ XX, bà còn sở hữu những bộ ảnh về sự kiện lịch sử ngày giải phóng TP Đà Nẵng 29-3-1975.

Bà Phụng Ký tên thật là Nguyễn Thị Phụng, sinh ngày 1-5-1915, tại Quảng Nam. Bà bắt đầu theo cha học nghề vẽ và làm ảnh ở hiệu ảnh Nguyễn Xuân Ninh tại TX Phan Rang từ năm 11 tuổi. Vài năm sau, khi về Đà Nẵng làm công ở hiệu ảnh Lê Văn Tư (góc ngã ba Trần Phú-Phạm Phú Thứ bây giờ) bà gặp và làm quen với bà Thái Thị Bôi, Phạm Thị Hương Kỳ và Nguyễn Sơn Trà. Từ đó, bà có cơ hội học hỏi, hiểu thêm về cộng sản và bắt đầu tham gia cách mạng. Năm 1948, bà trở thành thành viên của Đoàn đại biểu phụ tỉnh QN-ĐN dự Đại hội Thống nhất phụ nữ Liên khu V ở Bồng Sơn (Bình Định). Từ Đại hội về, bà bắt tay củng cố các tổ chức và đề ra nhiều chương trình hoạt động cho các cấp Hội phụ nữ và trở thành đảng viên Cộng sản. Năm 1953, bà trở về Đà Nẵng trong thế hợp pháp, mở hiệu ảnh "Phụng Ký" để mưu sinh và làm cơ sở cho cách mạng. Số tiền lời mà hiệu ảnh có được sau khi trích một phần để trả nợ, sinh sống, bà dùng đóng góp quỹ nuôi quân, ngoài ra còn tổ chức làm giấy tờ giả để cán bộ ta hoạt động dễ dàng trong lòng địch. tu van du hoc

Quân giải phóng đánh nổ kho xăng của địch tại Đà Nẵng ngày 29-3-1975. Ảnh: PHỤNG KÝ

Sau Hiệp định Genève, bà Phụng Ký cùng một số cán bộ bị địch bắt, vì tình nghi hoạt động cách mạng. Hai năm trong tù, bà không khai báo bất cứ điều gì. Từ 1963 đến 1969, bà vào tù, ra tội liên tục. Đến năm 1970, bà lại bị bắt với đầy đủ chứng cứ. Sau 5 tháng biệt giam ở nhà lao Thanh Bình (Đà Nẵng) bà bị đưa ra Tòa án binh và kết án hai năm tù giam. Trở về, bà vẫn tiếp tục gây dựng các cơ sở hoạt động cách mạng bí mật. Chuẩn bị giải phóng Đà Nẵng vào những ngày đầu tháng 3-1975, bà được đồng chí Hồ Nghinh (lúc đó là Bí thư Đặc khu ủy Quảng Đà) giao nhiệm vụ tổ chức gặp các nhân sĩ, trí thức, yêu cầu họ ở lại tham gia trung gian hòa giải cho cách mạng. Năm 1979, bà về hưu và tiếp tục cầm máy ảnh cho đến những ngày cuối đời và mất năm 2009. dinh duong tre em

Sinh thời, nhắc về ký ức một bức ảnh Xuân Mậu Thân, bà kể: "Trong giờ phút lịch sử này, lòng tôi nôn nao khó tả! Tôi cầm máy ảnh chạy lên sân thượng để quan sát. Tôi nhìn về hướng sân bay Đà Nẵng, sân bay Nước Mặn, trụ sở Quân đoàn I, ngụy thấy pháo sáng rực, tiếng đạn pháo nổ rầm trời. Bỗng một luồng ánh sáng từ bên kia sông Hàn hắt qua, tay tôi cầm máy ảnh mà run lên vì quá mừng: Kho đạn An Đồn đã cháy! Tôi nâng máy ảnh lên, chụp trong màn đêm hình ảnh những cột khói cao ngất. Kho đạn An Đồn cháy suốt 3 ngày 3 đêm mới hết. Được biết, tối 30 Tết, bộ đội đặc công ta đã lập chiến công này, 7/9 bồn đạn đã cháy rụi".

Cuộc đời người phụ nữ cầm máy lâu nhất ở vùng đất Quảng Nam-Đà Nẵng này đã gắn liền với nhiều sự kiện lịch sử quan trọng trong sự nghiệp Cách mạng Giải phóng dân tộc tại địa phương. Bà đã được Nhà nước tặng Huân chương Độc lập hạng Ba; Huân chương Kháng chiến hạng Nhất, Nhì; Huân chương Quyết thắng hạng Nhất; Kỷ niệm chương Chiến sĩ cách mạng bị địch bắt tù đày... Bà được mệnh danh là người chép sử Đà Nẵng qua ống kính với hàng trăm bức ảnh tư liệu về các thời khắc lịch sử quan trọng của Đà Nẵng. Chúng tôi rất lấy làm xúc động và thán phục khi xem lại các tập ảnh tư liệu gốc mà bà còn lưu giữ, trong đó có nhiều bức ảnh quý giá về thời điểm bộ đội tiến vào giải phóng thành phố ngày 29-3-1975...

Nhà nghiên cứu Nguyễn Đình An, nguyên Chủ tịch Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam thành phố bày tỏ: "Người phụ nữ mảnh mai, đôn hậu ấy cùng với những tấm ảnh mà chị là tác giả, là chứng nhân lịch sử của thành phố anh hùng của chúng ta. Chưa đầy 15 tuổi, chị đã đi giúp việc cho một gia đình làm nghề ảnh để học nghề và chị đã thủy chung với nghề ấy cho đến những ngày mắt mờ, tay run. Nói là chị đam mê nghề ảnh thì rất đúng, nhưng có thể chị thủy chung với nghề ảnh còn vì một lý do cao cả và thiêng liêng hơn. Với nghề này chị có thể cống hiến nhiều hơn, đắc lực hơn cho sự nghiệp cứu nước, giải phóng dân tộc...".

Viên Đình Phong